Τι δικαιολογητικά θέλει ο εξωδικαστικός

Όταν ένας οφειλέτης ρωτά «τι δικαιολογητικά θέλει ο εξωδικαστικός», συνήθως δεν ζητά απλώς μια λίστα εγγράφων. Ζητά να μάθει αν μπορεί να προχωρήσει χωρίς καθυστερήσεις, αν λείπει κάτι κρίσιμο και αν ο φάκελός του θα στηθεί σωστά από την αρχή. Στην πράξη, αυτό είναι που κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια οργανωμένη αίτηση και σε μια υπόθεση που μπλοκάρει πριν καν αξιολογηθεί ουσιαστικά.

Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός προβλέπει σε μεγάλο βαθμό αυτόματη άντληση στοιχείων από τις διαθέσιμες βάσεις δεδομένων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο οφειλέτης δεν χρειάζεται να προετοιμαστεί. Σημαίνει ότι πρέπει να ξέρει ποια δεδομένα εμφανίζονται αυτόματα, ποια πρέπει να επιβεβαιωθούν και σε ποιες περιπτώσεις απαιτούνται επιπλέον έγγραφα, διευκρινίσεις ή διορθώσεις.

Τι δικαιολογητικά θέλει ο εξωδικαστικός στην πράξη

Η πιο σωστή απάντηση είναι ότι ο εξωδικαστικός χρειάζεται πλήρη εικόνα της οικονομικής και περιουσιακής κατάστασης του αιτούντος. Για φυσικά πρόσωπα, αυτό σημαίνει στοιχεία ταυτοποίησης, φορολογική εικόνα, εισοδήματα, τραπεζικές υποχρεώσεις, οφειλές προς Δημόσιο και ασφαλιστικά ταμεία, καθώς και στοιχεία για ακίνητα, καταθέσεις, οχήματα και λοιπά περιουσιακά δικαιώματα. Για επαγγελματίες και επιχειρήσεις, η εικόνα επεκτείνεται σε λογιστικά δεδομένα, κύκλο εργασιών, εταιρικές υποχρεώσεις και επιχειρηματική βιωσιμότητα.

Στην ηλεκτρονική διαδικασία αντλούνται συχνά αυτόματα φορολογικά και οικονομικά δεδομένα. Παρ’ όλα αυτά, το σύστημα δεν διορθώνει λάθη που ήδη υπάρχουν στις βάσεις ούτε καλύπτει κάθε ειδική περίπτωση. Αν υπάρχουν ανακολουθίες στα εισοδήματα, εκκρεμείς δηλώσεις, μεταβολές περιουσίας που δεν έχουν αποτυπωθεί σωστά ή οφειλές που εμφανίζονται ελλιπώς, ο φάκελος χρειάζεται προσεκτικό νομικό και πρακτικό έλεγχο πριν την υποβολή.

Τα βασικά έγγραφα και στοιχεία που εξετάζονται

Σε πρώτο επίπεδο, απαιτούνται τα στοιχεία ταυτότητας του αιτούντος και, όπου υπάρχει, του ή της συζύγου ή συνοφειλετών. Εξετάζονται επίσης η οικογενειακή κατάσταση και τα εξαρτώμενα μέλη, επειδή επηρεάζουν την αξιολόγηση της δυνατότητας αποπληρωμής.

Από φορολογικής πλευράς, κρίσιμα είναι οι δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος, το Ε1, τα στοιχεία ακινήτων μέσω Ε9, πράξεις διοικητικού προσδιορισμού φόρου και κάθε αποτύπωση που δείχνει πραγματικό εισόδημα και περιουσία. Αν κάποιος είναι ελεύθερος επαγγελματίας ή επιχειρηματίας, εξετάζονται επιπλέον έντυπα που σχετίζονται με επιχειρηματική δραστηριότητα, τζίρο, έξοδα και αποτελέσματα χρήσης.

Από πλευράς οφειλών, ο μηχανισμός χρειάζεται ακριβή εικόνα για δάνεια, πιστωτικές κάρτες, επιχειρηματικά ανοίγματα, εγγυήσεις, ληξιπρόθεσμες οφειλές προς ΑΑΔΕ και ΕΦΚΑ, καθώς και κάθε άλλη βεβαιωμένη υποχρέωση που μπορεί να ενταχθεί. Εδώ συνήθως εμφανίζονται οι πρώτες ουσιαστικές δυσκολίες, γιατί δεν αρκεί να υπάρχει μια γενική αίσθηση του «χρωστάω τόσα». Χρειάζεται καθαρή και επιβεβαιωμένη αποτύπωση ανά πιστωτή.

Για την περιουσιακή κατάσταση, εξετάζονται ακίνητα, εμπράγματα βάρη, οχήματα, τραπεζικοί λογαριασμοί, επενδυτικά προϊόντα, συμμετοχές σε εταιρείες και, όπου συντρέχει περίπτωση, μεταβιβάσεις που μπορεί να αξιολογηθούν στο πλαίσιο της συνολικής οικονομικής εικόνας. Αν υπάρχουν ακίνητα με ειδικά νομικά ή πραγματικά ζητήματα, όπως συνιδιοκτησία, επικαρπία, κατάσχεση ή εκκρεμής μεταγραφή, ο φάκελος θέλει μεγαλύτερη ακρίβεια.

Τι αντλείται αυτόματα και τι όχι

Πολλοί θεωρούν ότι επειδή η πλατφόρμα αντλεί δεδομένα, δεν χρειάζεται καμία προεργασία. Αυτό είναι λάθος. Ναι, μέρος των φορολογικών και οικονομικών στοιχείων έρχεται αυτόματα από δημόσιες βάσεις και χρηματοπιστωτικούς φορείς. Όμως ο αιτών πρέπει να ελέγξει αν αυτά τα στοιχεία είναι πλήρη, αν αποτυπώνουν τη σημερινή του κατάσταση και αν συμφωνούν με τα πραγματικά δεδομένα.

Δεν είναι σπάνιο να υπάρχουν λανθασμένες εγγραφές, εκκρεμείς ενημερώσεις, ασυμφωνίες μεταξύ δηλώσεων και πραγματικών εισοδημάτων ή παραλείψεις σε παλαιές υποχρεώσεις. Σε άλλες περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη στοιχείων αλλά η εσφαλμένη ερμηνεία τους. Ένας φάκελος μπορεί να φαίνεται τυπικά πλήρης, αλλά να οδηγεί σε δυσμενές αποτέλεσμα επειδή δεν παρουσιάστηκε σωστά η πραγματική οικονομική αδυναμία ή η ειδική νομική κατάσταση του οφειλέτη.

Τι δικαιολογητικά θέλει ο εξωδικαστικός για επαγγελματίες και επιχειρήσεις

Για επαγγελματίες, ατομικές επιχειρήσεις και εταιρείες, η απαίτηση τεκμηρίωσης είναι συνήθως πιο απαιτητική. Δεν αρκεί η προσωπική φορολογική εικόνα. Χρειάζεται και σαφής αποτύπωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας, των εσόδων, των λειτουργικών εξόδων, της πορείας της επιχείρησης και των συνολικών υποχρεώσεων προς ιδιώτες και Δημόσιο.

Εδώ μπορεί να χρειαστούν οικονομικές καταστάσεις, βιβλία και στοιχεία, βεβαιώσεις οφειλών, στοιχεία ενεργών ρυθμίσεων, τραπεζική εικόνα, συμβάσεις χρηματοδότησης και κάθε πληροφορία που βοηθά να διαπιστωθεί αν υπάρχει δυνατότητα βιώσιμης ρύθμισης. Σε εταιρικά σχήματα εξετάζονται ακόμη η νομική μορφή, η εκπροσώπηση, οι εταίροι ή μέτοχοι και τυχόν προσωπικές εγγυήσεις που συνδέονται με τα επιχειρηματικά χρέη.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η πληρότητα του φακέλου δεν έχει μόνο τυπικό χαρακτήρα. Επηρεάζει ουσιαστικά το πώς αποτυπώνεται η δυνατότητα αποπληρωμής και άρα το είδος της πρότασης που μπορεί να προκύψει. Μια κακή ή πρόχειρη προετοιμασία μπορεί να οδηγήσει σε πρόταση μη ρεαλιστική ή σε διαδικασία που δεν αξιοποιεί σωστά τα δεδομένα του οφειλέτη.

Πού γίνονται συνήθως τα λάθη

Το συνηθέστερο λάθος είναι η λογική «θα τα ανεβάσω και θα δω». Στον εξωδικαστικό, αυτή η προσέγγιση κοστίζει χρόνο και συχνά κοστίζει και στρατηγικά. Αν προηγουμένως δεν έχει γίνει έλεγχος των οφειλών, των κατασχέσεων, των περιουσιακών στοιχείων και των φορολογικών δεδομένων, ο αιτών μπορεί να βρεθεί με αίτηση που δεν αποτυπώνει σωστά την υπόθεσή του.

Δεύτερο συχνό λάθος είναι η παράβλεψη των συνοφειλετών ή εγγυητών. Σε πολλές υποθέσεις, η συνολική εικόνα δεν αφορά μόνο τον βασικό οφειλέτη. Αν υπάρχει σύζυγος, εγγυητής ή συνδεδεμένο πρόσωπο με ουσιαστικό ρόλο στις οφειλές, η υπόθεση πρέπει να εξεταστεί συνολικά και όχι αποσπασματικά.

Τρίτο λάθος είναι η ελλιπής προετοιμασία σε υποθέσεις με ακίνητα. Η εμπορική ή φορολογική αποτύπωση ενός ακινήτου, τα βάρη του, η κυριότητα, η χρήση και η πραγματική του κατάσταση μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά το αποτέλεσμα. Ειδικά όταν υπάρχουν υποθήκες, προσημειώσεις ή συνιδιοκτησίες, δεν χωρά πρόχειρος χειρισμός.

Πότε χρειάζεται πρόσθετος έλεγχος φακέλου

Αν ο οφειλέτης έχει χρέη σε πολλούς πιστωτές, επιχειρηματικές εγγυήσεις, εκκρεμότητες με Δημόσιο, μεταβολές εισοδήματος ή σύνθετη περιουσιακή κατάσταση, ο πρόσθετος έλεγχος δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαίος. Το ίδιο ισχύει όταν έχουν προηγηθεί αποτυχημένες ρυθμίσεις, όταν επίκειται αναγκαστική εκτέλεση ή όταν εξετάζονται παράλληλα και άλλες λύσεις του ν. 4738/2020.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι δικαιολογητικά θέλει ο εξωδικαστικός», αλλά και πώς θα παρουσιαστούν ορθά τα στοιχεία ώστε να υπηρετούν τον στόχο της ρύθμισης. Η διαδικασία είναι τυπική, αλλά το αποτέλεσμα επηρεάζεται από τη νομική αξιολόγηση και τη στρατηγική που προηγείται της υποβολής.

Η σωστή προετοιμασία μειώνει τον κίνδυνο καθυστέρησης

Όσο πιο σύνθετη είναι μια υπόθεση, τόσο πιο σημαντικό είναι να προηγηθεί έλεγχος επιλεξιμότητας, διασταύρωση οφειλών και αποτύπωση πραγματικής οικονομικής δυνατότητας. Αυτό δεν γίνεται για να «φορτωθεί» ο φάκελος με χαρτιά. Γίνεται για να αποφευχθούν απορρίψεις, ελλείψεις, λανθασμένες παραδοχές και διαδικαστικές παγίδες.

Ένας καλά προετοιμασμένος φάκελος βοηθά και τον ίδιο τον οφειλέτη να δει καθαρά τη θέση του. Να καταλάβει τι οφείλει, σε ποιους, με ποιες εξασφαλίσεις, ποιο εισόδημα αναγνωρίζεται, ποια περιουσία λαμβάνεται υπόψη και ποιες είναι οι ρεαλιστικές του επιλογές. Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία όταν η πίεση από τράπεζες, servicers ή Δημόσιο είναι ήδη έντονη.

Σε ένα τόσο τεχνικό πεδίο, η εμπειρία δεν φαίνεται μόνο στη συμπλήρωση της αίτησης. Φαίνεται κυρίως στην προετοιμασία που προηγείται, στον έλεγχο των δεδομένων και στην επιλογή της σωστής νομικής κατεύθυνσης. Για αυτό και ένα εξειδικευμένο γραφείο με αποκλειστική ενασχόληση με ρυθμίσεις οφειλών και τον εξωδικαστικό μηχανισμό μπορεί να εντοπίσει ζητήματα που ο οφειλέτης εύλογα δεν γνωρίζει ότι είναι κρίσιμα.

Αν λοιπόν αναρωτιέστε τι δικαιολογητικά θέλει ο εξωδικαστικός, κρατήστε το ουσιώδες: δεν αρκεί να συγκεντρωθούν έγγραφα. Πρέπει να στηθεί ένας ακριβής, καθαρός και νομικά ελεγμένος φάκελος που να στηρίζει πραγματικά τη ρύθμιση που επιδιώκετε. Όταν η υπόθεση αντιμετωπίζεται σωστά από την αρχή, αυξάνονται οι πιθανότητες να κερδίσετε όχι απλώς χρόνο, αλλά μια ουσιαστική διέξοδο.