Ποιος μπαίνει στον εξωδικαστικό μηχανισμό

Όταν οι οφειλές σε τράπεζες, servicers, Εφορία ή ασφαλιστικά ταμεία έχουν αρχίσει να πιέζουν ασφυκτικά, το πρώτο ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι γενικά «τι κάνω τώρα;». Είναι πιο συγκεκριμένο: ποιος μπαίνει στον εξωδικαστικό μηχανισμό και αν η δική του περίπτωση μπορεί πράγματι να ρυθμιστεί με βιώσιμο τρόπο. Εκεί κρίνεται η διαφορά ανάμεσα σε μια πραγματική λύση και σε μια άσκοπη αίτηση που καταναλώνει χρόνο χωρίς αποτέλεσμα.

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός του ν. 4738/2020 δεν είναι μια ανοιχτή διαδικασία για όλους χωρίς όρους. Είναι ένα θεσμικό εργαλείο ρύθμισης οφειλών, με συγκεκριμένα κριτήρια, έλεγχο οικονομικών δεδομένων και αξιολόγηση της δυνατότητας αποπληρωμής. Για αρκετούς οφειλέτες αποτελεί την πιο οργανωμένη οδό για πολυμερή ρύθμιση, ιδίως όταν υπάρχουν χρέη ταυτόχρονα προς ιδιώτες πιστωτές και Δημόσιο. Για άλλους, όμως, μπορεί να χρειάζεται διαφορετική στρατηγική ή προσεκτική προετοιμασία πριν γίνει το επόμενο βήμα.

Ποιος μπαίνει στον εξωδικαστικό μηχανισμό στην πράξη

Στον εξωδικαστικό μηχανισμό μπορούν να υπαχθούν φυσικά πρόσωπα και νομικά πρόσωπα που έχουν οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς, το Δημόσιο ή και τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις του νόμου και της ηλεκτρονικής διαδικασίας. Αυτό σημαίνει ότι δεν αφορά μόνο επιχειρήσεις. Μπορεί να αφορά και ιδιώτες, ελεύθερους επαγγελματίες, πρώην εμπόρους, μικρές εταιρείες και οικογένειες που έχουν συσσωρευμένα χρέη από περισσότερες από μία πλευρές.

Στην πράξη, πιο συχνά εντάσσονται οφειλέτες που έχουν ληξιπρόθεσμες τραπεζικές υποχρεώσεις, δάνεια που έχουν μεταβιβαστεί σε servicers, βεβαιωμένες οφειλές στην ΑΑΔΕ ή χρέη στον ΕΦΚΑ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η περίπτωση όσων έχουν μικτό προφίλ οφειλών - για παράδειγμα στεγαστικό ή επαγγελματικό δάνειο μαζί με οφειλές από φόρους και ασφαλιστικές εισφορές. Εκεί ο μηχανισμός μπορεί να λειτουργήσει ως ενιαία λύση, υπό την προϋπόθεση ότι η αίτηση είναι σωστά δομημένη.

Δεν αρκεί, όμως, να υπάρχουν χρέη. Ο μηχανισμός εξετάζει την οικονομική εικόνα συνολικά. Περιουσιακά στοιχεία, εισόδημα, οικογενειακή κατάσταση, καταθέσεις, δανειακές υποχρεώσεις και δυνατότητα αποπληρωμής επηρεάζουν άμεσα το αποτέλεσμα. Γι’ αυτό δύο οφειλέτες με το ίδιο ύψος χρέους μπορεί να λάβουν τελείως διαφορετική πρόταση.

Ποιες βασικές προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν

Το ερώτημα «ποιος μπαίνει στον εξωδικαστικό μηχανισμό» δεν απαντάται μόνο με βάση την ιδιότητα του οφειλέτη, αλλά και με βάση συγκεκριμένες νομικές και οικονομικές προϋποθέσεις.

Κατ’ αρχάς, πρέπει να υφίσταται επιλέξιμη οφειλή προς έναν ή περισσότερους πιστωτές που συμμετέχουν στη διαδικασία. Συνήθως απαιτείται οι οφειλές να είναι ήδη σε καθυστέρηση ή να συντρέχουν δείκτες οικονομικής αδυναμίας. Επιπλέον, ο αιτών δεν πρέπει να βρίσκεται σε ορισμένες καταστάσεις που αποκλείουν ή δυσχεραίνουν την υπαγωγή, όπως όταν υπάρχουν σοβαρές νομικές εκκρεμότητες που σχετίζονται με την περιουσιακή του κατάσταση ή όταν η εικόνα του φακέλου δεν επιτρέπει αξιόπιστη αποτύπωση της βιωσιμότητας.

Εξίσου κρίσιμη είναι η πληρότητα των στοιχείων. Η διαδικασία είναι ηλεκτρονική, αλλά αυτό δεν σημαίνει απλή. Αντίθετα, κάθε αριθμός που δηλώνεται - εισοδήματα, δαπάνες, αξία ακινήτων, υπόλοιπα δανείων, οφειλές προς το Δημόσιο - επηρεάζει τον αλγόριθμο και την τελική πρόταση. Λανθασμένη αποτύπωση ή πρόχειρη κατάθεση συχνά οδηγεί σε αρνητικό αποτέλεσμα ή σε πρόταση που δεν είναι πραγματικά διαχειρίσιμη.

Ποια χρέη μπορούν να ρυθμιστούν

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός μπορεί να καλύψει οφειλές προς τράπεζες, εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία. Αυτό είναι το βασικό του πλεονέκτημα. Δεν ασχολείται αποσπασματικά με μία μόνο κατηγορία χρέους, αλλά μπορεί να δώσει συνολική ρύθμιση σε έναν οφειλέτη που έχει ανοίγματα σε πολλά μέτωπα.

Για αρκετούς οφειλέτες, η δυνατότητα αποπληρωμής σε πολλές δόσεις είναι το στοιχείο που καθιστά τον μηχανισμό ουσιαστικό εργαλείο και όχι απλή αναβολή του προβλήματος. Υπό προϋποθέσεις, οι ρυθμίσεις μπορεί να φθάνουν έως 240 δόσεις για οφειλές προς το Δημόσιο και τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης, ενώ για οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς μπορεί να προβλέπονται μακροχρόνιες λύσεις με αναπροσαρμογή όρων. Ανάλογα με τα δεδομένα, μπορεί να προκύψει και μερική διαγραφή οφειλής, τόκων ή προσαυξήσεων.

Εδώ χρειάζεται προσοχή. Δεν σημαίνει ότι κάθε αίτηση θα οδηγήσει σε γενναίο κούρεμα ή σε χαμηλή μηνιαία δόση. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από την αξία της περιουσίας, το ύψος των οφειλών, το διαθέσιμο εισόδημα και τη θέση κάθε πιστωτή μέσα στη διαδικασία.

Ποιοι οφειλέτες έχουν αυξημένες πιθανότητες για λειτουργική ρύθμιση

Συνήθως καλύτερη προοπτική έχουν όσοι, παρά τη σημερινή πίεση, εμφανίζουν μια στοιχειώδη δυνατότητα σταθερής καταβολής. Ο μηχανισμός δεν δημιουργήθηκε για να αγνοεί πλήρως την πραγματική οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη. Δημιουργήθηκε για να τη μετρά και να την ενσωματώνει σε μια ρεαλιστική πρόταση.

Αυτό σημαίνει ότι ένας μισθωτός με σταθερό εισόδημα και συσσωρευμένες οφειλές, ένας επαγγελματίας με μειωμένο αλλά υπαρκτό κύκλο εργασιών ή μια μικρή επιχείρηση που παραμένει ενεργή μπορεί να έχουν πρακτικά περισσότερες πιθανότητες για μια εφαρμόσιμη ρύθμιση. Αντίθετα, όταν δεν υπάρχει κανένα σταθερό εισόδημα ή όταν η οικονομική εικόνα είναι πλήρως αρνητική, απαιτείται πιο προσεκτική αξιολόγηση για το αν ο εξωδικαστικός είναι η κατάλληλη οδός ή αν πρέπει να εξεταστούν άλλες διαδικασίες του πτωχευτικού πλαισίου.

Η ύπαρξη ακίνητης περιουσίας επίσης επηρεάζει το αποτέλεσμα. Δεν λειτουργεί πάντα αρνητικά, αλλά σίγουρα λαμβάνεται υπόψη. Σε ορισμένες περιπτώσεις ενισχύει τη δυνατότητα ρύθμισης. Σε άλλες ανεβάζει το ύψος της αναμενόμενης αποπληρωμής. Η αξιολόγηση δεν γίνεται αφηρημένα, αλλά πάνω στα συγκεκριμένα δεδομένα του φακέλου.

Ποιοι συχνά απορρίπτονται ή πρέπει να κινηθούν διαφορετικά

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ένταξη δεν είναι εύκολη ή δεν είναι συμφέρουσα χωρίς προηγούμενη νομική προεργασία. Αυτό συμβαίνει όταν υπάρχουν σοβαρές αναντιστοιχίες στα οικονομικά στοιχεία, εκκρεμείς διαδικασίες που μπλοκάρουν την αποτύπωση της πραγματικής οφειλής ή περιπτώσεις στις οποίες ο οφειλέτης έχει εικόνα ότι θα ρυθμίσει, αλλά στην πράξη ο αλγόριθμος παράγει μη βιώσιμη πρόταση.

Επίσης, δυσκολίες εμφανίζονται όταν υπάρχουν παλαιές μεταβολές στην περιουσία, εταιρικές εκκρεμότητες, συνυπόχρεοι με διαφορετική οικονομική εικόνα ή πολλαπλές οφειλές που δεν έχουν αποτυπωθεί σωστά στα διαθέσιμα δεδομένα. Εκεί ο φάκελος χρειάζεται νομικό και στρατηγικό έλεγχο πριν από την αίτηση.

Το πιο συχνό λάθος είναι να αντιμετωπίζεται ο μηχανισμός ως μια αυτόματη πλατφόρμα που αρκεί να «ανοίξει». Δεν είναι έτσι. Η αίτηση είναι νομική και οικονομική πράξη με συνέπειες. Αν κατατεθεί χωρίς έλεγχο, μπορεί να χαθεί πολύτιμος χρόνος σε μια περίοδο όπου ο οφειλέτης πιέζεται ήδη από κατασχέσεις, ρυθμίσεις που τρέχουν ή διαπραγματεύσεις με servicers.

Τι πρέπει να εξετάσετε πριν καταθέσετε αίτηση

Πριν γίνει οποιαδήποτε ενέργεια, πρέπει να ξεκαθαρίσουν τρία σημεία. Πρώτον, αν οι οφειλές και ο οφειλέτης είναι επιλέξιμοι. Δεύτερον, αν η αναμενόμενη ρύθμιση έχει ρεαλιστική πιθανότητα να τηρηθεί. Τρίτον, αν ο εξωδικαστικός είναι η καλύτερη διαθέσιμη λύση σε σχέση με άλλες νομικές επιλογές.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για όσους έχουν ταυτόχρονα τραπεζικά δάνεια, ληξιπρόθεσμες οφειλές στην ΑΑΔΕ και πίεση από μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης. Μερικές φορές η σωστή στρατηγική είναι άμεση αίτηση στον μηχανισμό. Άλλες φορές προηγείται τακτοποίηση εκκρεμών στοιχείων, έλεγχος των απαιτήσεων ή παράλληλη διαπραγμάτευση. Το «σωστό» δεν είναι ίδιο για όλους.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο αναδεικνύεται η αξία της εξειδικευμένης νομικής υποστήριξης. Ένα γραφείο που ασχολείται αποκλειστικά με ρυθμίσεις οφειλών, τραπεζικές υποθέσεις και το πλαίσιο του ν. 4738/2020 δεν βλέπει απλώς αν μια αίτηση μπορεί να υποβληθεί. Βλέπει αν μπορεί να αποδώσει ουσιαστικό αποτέλεσμα και ποια προετοιμασία απαιτείται ώστε να αυξηθούν οι πιθανότητες επιτυχίας.

Η σωστή ερώτηση δεν είναι μόνο αν μπαίνετε

Πολλοί οφειλέτες μένουν στο αρχικό στάδιο και ρωτούν μόνο αν έχουν δικαίωμα υπαγωγής. Είναι λογικό, αλλά δεν αρκεί. Η πιο χρήσιμη ερώτηση είναι αν η ένταξη θα οδηγήσει σε ρύθμιση που μπορείτε να τηρήσετε χωρίς να βρεθείτε ξανά στο ίδιο αδιέξοδο λίγους μήνες μετά.

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός είναι σοβαρό εργαλείο και, στις σωστές περιπτώσεις, μπορεί να δώσει καθαρή διέξοδο. Δεν λειτουργεί με υποθέσεις, ούτε με πρόχειρες κινήσεις. Χρειάζεται ακριβή έλεγχο προϋποθέσεων, πλήρη εικόνα των χρεών και καθαρή στρατηγική από την αρχή.

Αν βρίσκεστε σε πίεση από τράπεζες, servicers, Δημόσιο ή ταμεία, αξίζει να εξετάσετε έγκαιρα την υπόθεσή σας με νομική ακρίβεια και όχι όταν οι επιλογές έχουν ήδη περιοριστεί. Εκεί ξεκινά η πραγματική δυνατότητα ρύθμισης.